Własności wartości bezwzględnej

Moduł iloczynu i ilorazu możesz liczyć po kawałku, a moduł sumy nie przekroczy sumy modułów. Ta ostatnia własność, nierówność trójkąta, pozwala oszacować wyrażenie bez znajomości znaków jego składników.

∣a+b∣≤∣a∣+∣b∣|a + b| \leq |a| + |b|

moduł iloczynu

∣a⋅b∣=∣a∣⋅∣b∣|a \cdot b| = |a| \cdot |b|

b≠0b \neq 0 moduł ilorazu

∣ab∣=∣a∣∣b∣\displaystyle \left|\frac{a}{b}\right| = \frac{|a|}{|b|}

kwadrat modułu

∣a∣2=a2|a|^2 = a^2
aa i bb to dowolne liczby rzeczywiste. Moduł jest zawsze nieujemny: ∣a∣≥0|a| \geq 0, a równa się zero tylko dla a=0a = 0. Własności są też w tablicach maturalnych CKE.

Które własności warto znać?

Wszystkie wynikają z definicji wartości bezwzględnej, czyli z tego, że moduł to odległość od zera. Na stronie masz cztery najważniejsze: nieujemność, moduł iloczynu, moduł ilorazu i nierówność trójkąta.

Pierwsze trzy to równości, więc wolno ich używać w obie strony. Nierówność trójkąta jest inna: daje tylko oszacowanie, a równość zachodzi w niej w konkretnej sytuacji, którą wskaże krok 3. Dzięki niej ograniczysz moduł sumy z góry, a po drobnej zmianie także z dołu.

Skąd się biorą te własności?

Moduł iloczynu sprawdzisz, rozpatrując znaki liczb. Gdy obie są ujemne, iloczyn jest dodatny, a po prawej stronie moduły zamieniają każdą z liczb na dodatnią, więc obie strony wychodzą takie same. Przy różnych znakach działa to tak samo: minus iloczynu zdejmuje moduł, a po prawej stronie minus jednej z liczb. Przykład z dwiema ujemnymi:

  1. ∣(−3)⋅(−4)∣=∣12∣=12=3⋅4=∣−3∣⋅∣−4∣|(-3) \cdot (-4)| = |12| = 12 = 3 \cdot 4 = |{-}3| \cdot |{-}4|

Nierówność trójkąta wynika z tego, że każda liczba leży między swoim modułem a jego przeciwieństwem. Zapisz to dla obu liczb i dodaj nierówności stronami.

  1. −∣a∣≤a≤∣a∣,−∣b∣≤b≤∣b∣-|a| \leq a \leq |a|,\qquad -|b| \leq b \leq |b|
  2. −(∣a∣+∣b∣)≤a+b≤∣a∣+∣b∣-(|a| + |b|) \leq a + b \leq |a| + |b|

Liczba a+ba + b mieści się więc w przedziale od −(∣a∣+∣b∣)-(|a| + |b|) do ∣a∣+∣b∣|a| + |b|. A to znaczy, że jej odległość od zera nie przekracza ∣a∣+∣b∣|a| + |b|.

Jak korzystać z własności krok po kroku

Weźmy liczby a=3a = 3 i b=−5b = -5, które mają różne znaki. Sprawdzimy na nich kolejne własności, a na końcu zamkniemy moduł sumy między dwiema liczbami. Tych samych pięciu kroków użyjesz dla dowolnej pary liczb.

Dane a=3,  b=−5a = 3,\; b = -5 ∣ab∣=15|ab| = 15 ∣a+b∣=2|a + b| = 2 2≤∣a+b∣≤82 \leq |a + b| \leq 8
  1. Oblicz moduły obu liczb

    Wszystkie własności korzystają z modułów składników, więc policz je na początku. Liczby 33 i −5-5 leżą po różnych stronach zera.

    1. ∣a∣=∣3∣=3|a| = |3| = 3
    2. ∣b∣=∣−5∣=5|b| = |{-}5| = 5
    −7 −6 −5 −4 −3 −2 −1 0 1 2 3 4 5 33 55
    Moduł to odległość od zera: liczba 3 jest oddalona o 3, a liczba −5-5 o 5.
  2. Sprawdź moduł iloczynu i ilorazu

    Moduł iloczynu jest iloczynem modułów. Policz obie strony i porównaj.

    1. ∣a⋅b∣=∣3⋅(−5)∣=∣−15∣=15|a \cdot b| = |3 \cdot (-5)| = |{-}15| = 15
    2. ∣a∣⋅∣b∣=3⋅5=15|a| \cdot |b| = 3 \cdot 5 = 15

    Z ilorazem jest tak samo, tylko liczba w mianowniku musi być różna od zera.

    1. ∣ab∣=∣3−5∣=35\displaystyle \left|\frac{a}{b}\right| = \left|\frac{3}{-5}\right| = \frac{3}{5}
    2. ∣a∣∣b∣=35\displaystyle \frac{|a|}{|b|} = \frac{3}{5}
  3. Sprawdź, czy liczby mają ten sam znak

    W nierówności trójkąta decydują znaki. Gdy liczby leżą po tej samej stronie zera, ich odległości od zera się dodają. Gdy po różnych, część się znosi i moduł sumy jest mniejszy. U nas ab=−15<0ab = -15 < 0, więc idziemy drugą ścieżką. Pozostałe dwie pokazują przykład 4 i przypadek szczególny niżej na stronie.

    ab<0ab < 0 Różne znaki

    Nasze liczby: ab=−15ab = -15

    Liczby leżą po różnych stronach zera, więc część odległości się znosi. Nierówność jest ostra:

    ∣a+b∣<∣a∣+∣b∣|a + b| < |a| + |b|

    Rozwiązanie krok po kroku: krok 4

    ab>0ab > 0 Ten sam znak

    Liczby leżą po tej samej stronie zera, więc ich odległości się dodają. Zachodzi równość:

    ∣a+b∣=∣a∣+∣b∣|a + b| = |a| + |b|

    Na przykład ∣3+5∣=8=3+5|3 + 5| = 8 = 3 + 5.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 4

    ab=0ab = 0 Jedna liczba to zero

    Zero nic nie dodaje do odległości, więc znów zachodzi równość:

    ∣a+0∣=∣a∣+∣0∣|a + 0| = |a| + |0|

    Więcej: przypadki szczególne

  4. Oszacuj moduł sumy z góry

    Policz sumę i jej moduł, a potem porównaj z sumą modułów z kroku 1.

    1. a+b=3+(−5)=−2a + b = 3 + (-5) = -2
    2. ∣a+b∣=∣−2∣=2|a + b| = |{-}2| = 2
    3. ∣a∣+∣b∣=3+5=8|a| + |b| = 3 + 5 = 8
    4. ∣a+b∣=2≤8=∣a∣+∣b∣|a + b| = 2 \leq 8 = |a| + |b|
  5. Oszacuj moduł sumy z dołu i sprawdź wynik

    Moduł sumy ma też ograniczenie z dołu: nie jest mniejszy niż moduł różnicy modułów. Dolne ograniczenie jest najmniejszą wartością, jaką może przyjąć ∣a+b∣|a + b| przy danych ∣a∣|a| i ∣b∣|b|.

    1. ∣∣a∣−∣b∣∣=∣3−5∣=2\bigl||a| - |b|\bigr| = |3 - 5| = 2
    2. 2≤∣a+b∣≤82 \leq |a + b| \leq 8

    Nasza suma ma moduł równy dokładnie 2, czyli jest na dolnej granicy. Tak jest zawsze, gdy liczby mają różne znaki. Dla a=3a = 3 i b=5b = 5 moduł sumy byłby równy 8, czyli osiągnąłby górną granicę.

    Odpowiedź: dla a=3a = 3 i b=−5b = -5 wychodzi ∣ab∣=15|ab| = 15, ∣ab∣=35\left|\tfrac{a}{b}\right| = \tfrac{3}{5} oraz ∣a+b∣=2|a + b| = 2, co mieści się między dolną granicą 2 a górną 8.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Iloczyn i iloraz pod modułem

Oblicz ∣(−6)⋅5−3∣\left|\frac{(-6) \cdot 5}{-3}\right| na dwa sposoby.

Przykład 2. Kwadrat modułu

Uprość wyrażenie ∣x−1∣2+2∣x−1∣+1|x - 1|^2 + 2|x - 1| + 1.

Przykład 3. Oszacowanie sumy

Liczby xx i yy spełniają ∣x∣≤2|x| \leq 2 oraz ∣y∣≤3|y| \leq 3. Oszacuj ∣x+y∣|x + y| z góry.

Przykład 4. Kiedy zachodzi równość

Sprawdź, czy ∣a+b∣=∣a∣+∣b∣|a + b| = |a| + |b| dla a=−2a = -2, b=−4b = -4 oraz dla a=2a = 2, b=−4b = -4.

Przykład 5. Najmniejsza i największa wartość

Wiadomo, że ∣a∣=7|a| = 7 i ∣b∣=4|b| = 4. Jaka jest najmniejsza i największa możliwa wartość ∣a+b∣|a + b|?

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z własnościami modułu.

Przypadki szczególne

Kilka pochodnych własności przydaje się w zadaniach tak często, że warto je znać na pamięć.

Równość w nierówności trójkąta ∣a+b∣=∣a∣+∣b∣  ⟺  ab≥0\displaystyle |a + b| = |a| + |b| \iff ab \geq 0
Równość zachodzi, gdy liczby mają ten sam znak albo jedna z nich jest zerem. Na przykład ∣3+5∣=8|3 + 5| = 8 i ∣−2+(−4)∣=6|{-}2 + (-4)| = 6.
Odległość nie zależy od kolejności ∣a−b∣=∣b−a∣\displaystyle |a - b| = |b - a|
Liczba b−ab - a jest przeciwna do a−ba - b, a liczby przeciwne mają ten sam moduł. Odległość z 5 do 3 jest równa odległości z 3 do 5.
Nierówność trójkąta z dołu ∣a+b∣≥∣∣a∣−∣b∣∣\displaystyle |a + b| \geq \bigl||a| - |b|\bigr|
Razem z nierównością z góry daje przedział, w którym leży ∣a+b∣|a + b|, jak w kroku 5. Krańce są osiągnięte dla liczb o tym samym i o różnych znakach.
Kwadrat modułu ∣a∣2=a2\displaystyle |a|^2 = a^2
Kwadrat jest nieujemny, więc moduł nic w nim nie zmienia. Pozwala to pozbyć się modułu przez podniesienie do kwadratu, na przykład przy porównywaniu ∣x∣|x| z ∣y∣|y|.

Gdzie jeszcze przydają się własności modułu

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.