Wzory Viète'a

Wzory łączą pierwiastki równania kwadratowego z jego współczynnikami. Bez liczenia pierwiastków odczytasz ich sumę i iloczyn, a z nich znaki pierwiastków, wartość wyrażeń takich jak x12+x22x_1^2 + x_2^2 i rozwiązanie wielu zadań z parametrem.

x1+x2=−ba,x1⋅x2=ca\displaystyle x_1 + x_2 = -\frac{b}{a}, \qquad x_1 \cdot x_2 = \frac{c}{a}

a=1a = 1 równanie unormowane

x1+x2=−bx_1 + x_2 = -b x1⋅x2=cx_1 \cdot x_2 = c

trójmian z pierwiastków

x2−(x1+x2)x+x1x2x^2 - (x_1 + x_2)x + x_1 x_2

Δ<0\Delta < 0 pierwiastków nie ma

Wzory dotyczą pierwiastków rzeczywistych, więc wymagają Δ≥0\Delta \geq 0.

x1x_1 i x2x_2 to pierwiastki równania ax2+bx+c=0ax^2 + bx + c = 0, gdzie a≠0a \neq 0. Zapis Δ=b2−4ac\Delta = b^2 - 4ac oznacza deltę. Wzory są też w tablicach maturalnych CKE.

Czym są wzory Viète'a?

To dwie zależności między pierwiastkami x1x_1 i x2x_2 równania kwadratowego a jego współczynnikami. Pierwsza daje sumę pierwiastków, druga ich iloczyn. Nazwa pochodzi od François Viète'a, francuskiego matematyka (czytaj: Wiet).

Największa korzyść jest taka, że nie trzeba liczyć samych pierwiastków. Gdy znasz współczynniki, od razu masz sumę i iloczyn. Gdy znasz pierwiastki, odtworzysz równanie. Wzory działają, gdy pierwiastki rzeczywiste istnieją, czyli dla Δ≥0\Delta \geq 0. Przy Δ=0\Delta = 0 pierwiastek podwójny liczysz dwa razy.

Skąd się biorą te wzory?

Wystarczy dodać i pomnożyć pierwiastki ze wzoru na pierwiastki. W sumie znikają pierwiastki z delty, bo mają przeciwne znaki.

  1. x1+x2=−b−Δ2a+−b+Δ2a\displaystyle x_1 + x_2 = \frac{-b - \sqrt{\Delta}}{2a} + \frac{-b + \sqrt{\Delta}}{2a}
  2. x1+x2=−2b2a=−ba\displaystyle x_1 + x_2 = \frac{-2b}{2a} = -\frac{b}{a}

W iloczynie powstaje różnica kwadratów, a pierwiastek z delty podnosi się do kwadratu.

  1. x1⋅x2=(−b)2−Δ4a2\displaystyle x_1 \cdot x_2 = \frac{(-b)^2 - \Delta}{4a^2}
  2. x1⋅x2=b2−(b2−4ac)4a2=ca\displaystyle x_1 \cdot x_2 = \frac{b^2 - (b^2 - 4ac)}{4a^2} = \frac{c}{a}

Jak używać wzorów Viète'a krok po kroku

Dla równania 2x2+3x−5=02x^2 + 3x - 5 = 0 znajdziemy sumę i iloczyn pierwiastków, ustalimy ich znaki i obliczymy x12+x22x_1^2 + x_2^2, bez liczenia samych pierwiastków. Na końcu sprawdzimy wynik ich wyznaczeniem. Tych samych pięciu kroków użyjesz w każdym zadaniu tego typu.

Równanie 2x2+3x−5=02x^2 + 3x - 5 = 0 x1+x2=−32,  x1x2=−52x_1 + x_2 = -\tfrac{3}{2},\; x_1 x_2 = -\tfrac{5}{2} x12+x22=294x_1^2 + x_2^2 = \tfrac{29}{4}
  1. Wypisz współczynniki a, b, c

    Porównaj równanie z ax2+bx+c=0ax^2 + bx + c = 0. Każdy współczynnik bierzesz razem ze znakiem, który stoi przed nim.

    Współczynniki równania 2x² + 3x − 5 = 0
    aa bb cc
    22 33 −5-5
  2. Sprawdź, czy pierwiastki istnieją

    Wzory Viète'a mają sens tylko dla pierwiastków rzeczywistych, więc najpierw policz deltę.

    1. Δ=32−4⋅2⋅(−5)\Delta = 3^2 - 4 \cdot 2 \cdot (-5)
    2. Δ=9+40=49\Delta = 9 + 40 = 49

    Delta jest dodatnia, więc równanie ma dwa różne pierwiastki. Gdy iloczyn acac jest ujemny, jak tutaj, możesz ten krok pominąć, bo wtedy −4ac>0-4ac > 0 i delta jest dodatnia na pewno.

  3. Oblicz sumę i iloczyn pierwiastków

    Podstaw współczynniki do obu wzorów. Obie liczby dostajesz od razu, bez wyznaczania x1x_1 i x2x_2.

    1. x1+x2=−ba=−32\displaystyle x_1 + x_2 = -\frac{b}{a} = -\frac{3}{2}
    2. x1⋅x2=ca=−52=−52\displaystyle x_1 \cdot x_2 = \frac{c}{a} = \frac{-5}{2} = -\frac{5}{2}
  4. Odczytaj znaki pierwiastków

    O znakach pierwiastków mówi iloczyn. U nas x1x2=−52<0x_1 x_2 = -\frac{5}{2} < 0, więc idziemy drugą ścieżką. Pozostałe dwie pokazują przykład 5 i przypadek szczególny niżej na stronie.

    x1x2>0x_1 x_2 > 0 Te same znaki

    f(x)=x2−5x+6f(x) = x^2 - 5x + 6

    Oba pierwiastki leżą po tej samej stronie zera. Znak sumy mówi, po której: suma dodatnia oznacza oba dodatnie, ujemna oba ujemne.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 5

    x1x2<0x_1 x_2 < 0 Różne znaki

    Nasze równanie: x1x2=−52x_1 x_2 = -\tfrac{5}{2}

    f(x)=2x2+3x−5f(x) = 2x^2 + 3x - 5

    Jeden pierwiastek jest ujemny, a drugi dodatni. Suma −32-\frac{3}{2} jest ujemna, więc ten ujemny leży dalej od zera.

    Rozwiązanie krok po kroku: krok 5

    x1x2=0x_1 x_2 = 0 Jeden pierwiastek to zero

    f(x)=x2−4xf(x) = x^2 - 4x

    Iloczyn jest zerem, więc jeden pierwiastek to 0, a drugi to −ba-\frac{b}{a}. Dzieje się tak, gdy c=0c = 0.

    Więcej: przypadki szczególne

  5. Oblicz wyrażenie i sprawdź wynik

    Wyrażenie x12+x22x_1^2 + x_2^2 zapisz za pomocą sumy i iloczynu. Pomaga wzór skróconego mnożenia (x1+x2)2=x12+2x1x2+x22(x_1 + x_2)^2 = x_1^2 + 2x_1x_2 + x_2^2, z którego wynika drugi wiersz poniżej.

    1. x12+x22=(x1+x2)2−2x1x2x_1^2 + x_2^2 = (x_1 + x_2)^2 - 2x_1 x_2
    2. x12+x22=(−32)2−2⋅(−52)\displaystyle x_1^2 + x_2^2 = \left(-\frac{3}{2}\right)^2 - 2 \cdot \left(-\frac{5}{2}\right)
    3. x12+x22=94+5=294\displaystyle x_1^2 + x_2^2 = \frac{9}{4} + 5 = \frac{29}{4}

    Odpowiedź: dla równania 2x2+3x−5=02x^2 + 3x - 5 = 0 suma pierwiastków to −32-\frac{3}{2}, iloczyn to −52-\frac{5}{2}, a x12+x22=294x_1^2 + x_2^2 = \frac{29}{4}.

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Sprawdzanie pierwiastków

Równanie x2−5x+6=0x^2 - 5x + 6 = 0 ma pierwiastki x1=2x_1 = 2 i x2=3x_2 = 3. Sprawdź je wzorami Viète'a.

Przykład 2. Równanie z pierwiastków

Zapisz równanie kwadratowe o pierwiastkach x1=−2x_1 = -2 i x2=7x_2 = 7, w którym a=1a = 1.

Przykład 3. Zadanie z parametrem

Dla jakich wartości parametru mm równanie x2−2mx+3=0x^2 - 2mx + 3 = 0 ma pierwiastki, których suma wynosi 8?

Przykład 4. Suma odwrotności pierwiastków

Pierwiastki równania 3x2−7x+2=03x^2 - 7x + 2 = 0 to x1x_1 i x2x_2. Oblicz 1x1+1x2\frac{1}{x_1} + \frac{1}{x_2} bez wyznaczania pierwiastków.

Przykład 5. Dwa pierwiastki dodatnie

Dla jakich wartości parametru mm równanie x2−4x+m=0x^2 - 4x + m = 0 ma dwa różne pierwiastki dodatnie?

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z wzorami Viète'a.

Przypadki szczególne

Przy niektórych równaniach wzory upraszczają się albo od razu rozstrzygają o pierwiastkach.

Równanie unormowane (a = 1) x1+x2=−b,x1x2=c\displaystyle x_1 + x_2 = -b,\quad x_1 x_2 = c
Dla x2+px+q=0x^2 + px + q = 0 suma pierwiastków to −p-p, a iloczyn qq. Nie ma ułamków, więc obliczenia są najkrótsze.
Pierwiastek podwójny (Δ = 0) x02=ca\displaystyle x_0^2 = \frac{c}{a}
Oba pierwiastki są równe x0x_0, więc suma to 2x02x_0, a iloczyn x02x_0^2. Z równania (x−3)2=0(x - 3)^2 = 0 wychodzi x0=3x_0 = 3, suma 6 i iloczyn 9.
Brak wyrazu wolnego (c = 0) x1=0,x2=−ba\displaystyle x_1 = 0,\quad x_2 = -\frac{b}{a}
Iloczyn ca\frac{c}{a} jest zerem, więc jeden pierwiastek to 0, a suma daje drugi. Równanie x2−4x=0x^2 - 4x = 0 ma pierwiastki 0 i 4.
Iloczyn ujemny ca<0  ⇒  Δ>0\displaystyle \frac{c}{a} < 0 \;\Rightarrow\; \Delta > 0
Wtedy ac<0ac < 0, więc −4ac>0-4ac > 0 i delta jest dodatnia. Pierwiastki istnieją na pewno, a mają różne znaki. Deltę możesz pominąć, jak w naszym równaniu.

Gdzie jeszcze przydają się wzory Viète'a

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.