Tak najczęściej wygląda funkcja kwadratowa w zadaniu. Z zapisu f(x)=ax2+bx+c od razu odczytasz trzy współczynniki, kierunek ramion paraboli i punkt, w którym wykres przecina oś OY. Od tych liczb zaczynasz liczenie delty, wierzchołka i miejsc zerowych.
f(x)=ax2+bx+c
przecięcie z osią OY
(0,c)
wierzchołek paraboli
p=2a−b,q=f(p)
delta
Δ=b2−4ac
a, b i c to liczby rzeczywiste, przy czym a=0. Współczynnik a stoi przy x2, b przy x, a c to wyraz wolny. Tę postać znajdziesz też w tablicach maturalnych CKE.
Czym jest postać ogólna?
To zapis funkcji kwadratowej jako sumy trzech wyrazów: z x2, z x i liczby bez iksa. Taki wielomian drugiego stopnia nazywa się też trójmianem kwadratowym. Warunek a=0 jest konieczny, bo bez wyrazu z x2 zostaje funkcja liniowa.
Ta sama funkcja ma jeszcze dwie inne postacie. Kanonicznaa(x−p)2+q pokazuje wierzchołek, a iloczynowaa(x−x1)(x−x2) miejsca zerowe. Do postaci ogólnej sprowadzisz każdą z nich, wymnażając nawiasy, i właśnie od niej zaczyna się większość obliczeń.
Co odczytasz z postaci ogólnej krok po kroku
Weźmy funkcję f(x)=x2−2x−3 i zbierzmy z jej wzoru wszystko, czego trzeba do narysowania paraboli. Tych samych pięciu kroków użyjesz dla każdej funkcji kwadratowej w postaci ogólnej.
Funkcjaf(x)=x2−2x−3a=1,b=−2,c=−3(0,−3)W=(1,−4)
Wypisz współczynniki a, b i c
Porównaj wzór z ax2+bx+c. Każdy współczynnik bierzesz razem ze znakiem, który stoi przed nim. Przed x2 nie ma żadnej liczby, więc a=1.
Współczynniki funkcji f(x) = x² − 2x − 3
a
b
c
1
−2
−3
Sprawdź znak a
Od znaku a zależy, w którą stronę są skierowane ramiona paraboli. U nas a=1, więc ramiona idą w górę. Przypadek a<0 pokazuje przykład 2 niżej na stronie.
a>0Ramiona w górę
Nasza funkcja: a=1
f(x)=x2−2x−3
Funkcja ma najmniejszą wartość w wierzchołku i nie ma największej. Im większe ∣a∣, tym węższa parabola.
Na osi OY jest x=0. Po podstawieniu zera wyrazy z x2 i z x znikają, więc zostaje sam wyraz wolny.
f(0)=02−2⋅0−3=−3
(0,−3)
Tak jest dla każdej funkcji w postaci ogólnej: wykres przecina oś OY w punkcie (0,c). Nie trzeba niczego liczyć, wystarczy spojrzeć na wyraz wolny.
Oblicz wierzchołek paraboli
Pierwszą współrzędną wierzchołka daje wzór p=2a−b. Drugą najprościej policzyć, podstawiając p do funkcji. Skoro b=−2, to −b=2.
p=2a−b=2⋅12=1
q=f(1)=12−2⋅1−3=−4
W=(1,−4)
Ten sam wynik da wzór q=−4aΔ, jeśli masz już policzoną deltę. Więcej o obu sposobach przeczytasz na stronie o współrzędnych wierzchołka.
Δ=(−2)2−4⋅1⋅(−3)
Δ=4+12=16
q=−4aΔ=−416=−4
Naszkicuj parabolę i sprawdź wynik
Zaznacz wierzchołek W=(1,−4) i punkt (0,−3). Parabola jest symetryczna względem prostej x=1, więc po drugiej stronie osi symetrii leży punkt (2,−3). Przez te trzy punkty przeprowadź parabolę z ramionami w górę.
x1x2Wc
Wierzchołek W, punkt (0,c) na osi OY, przerywana oś symetrii x=1 i zielone miejsca zerowe x1=−1, x2=3. Jedna kratka to pół jednostki.
Miejsca zerowe z rysunku policzysz ze wzoru na deltę. Delta wyszła w kroku 4, a 16=4.
x1=2a−b−Δ=22−4=−1
x2=2a−b+Δ=22+4=3
Odpowiedź: funkcja f(x)=x2−2x−3 ma współczynniki a=1,b=−2,c=−3, jej wykres to parabola z ramionami w górę, która przecina oś OY w punkcie (0,−3) i ma wierzchołek W=(1,−4).