Postać ogólna funkcji kwadratowej

Tak najczęściej wygląda funkcja kwadratowa w zadaniu. Z zapisu f(x)=ax2+bx+cf(x) = ax^2 + bx + c od razu odczytasz trzy współczynniki, kierunek ramion paraboli i punkt, w którym wykres przecina oś OY. Od tych liczb zaczynasz liczenie delty, wierzchołka i miejsc zerowych.

f(x)=ax2+bx+cf(x) = ax^2 + bx + c

przecięcie z osią OY

(0, c)(0,\ c)

wierzchołek paraboli

p=−b2a,q=f(p)\displaystyle p = \frac{-b}{2a},\quad q = f(p)

delta

Δ=b2−4ac\Delta = b^2 - 4ac
aa, bb i cc to liczby rzeczywiste, przy czym a≠0a \neq 0. Współczynnik aa stoi przy x2x^2, bb przy xx, a cc to wyraz wolny. Tę postać znajdziesz też w tablicach maturalnych CKE.

Czym jest postać ogólna?

To zapis funkcji kwadratowej jako sumy trzech wyrazów: z x2x^2, z xx i liczby bez iksa. Taki wielomian drugiego stopnia nazywa się też trójmianem kwadratowym. Warunek a≠0a \neq 0 jest konieczny, bo bez wyrazu z x2x^2 zostaje funkcja liniowa.

Ta sama funkcja ma jeszcze dwie inne postacie. Kanoniczna a(x−p)2+qa(x - p)^2 + q pokazuje wierzchołek, a iloczynowa a(x−x1)(x−x2)a(x - x_1)(x - x_2) miejsca zerowe. Do postaci ogólnej sprowadzisz każdą z nich, wymnażając nawiasy, i właśnie od niej zaczyna się większość obliczeń.

Co odczytasz z postaci ogólnej krok po kroku

Weźmy funkcję f(x)=x2−2x−3f(x) = x^2 - 2x - 3 i zbierzmy z jej wzoru wszystko, czego trzeba do narysowania paraboli. Tych samych pięciu kroków użyjesz dla każdej funkcji kwadratowej w postaci ogólnej.

Funkcja f(x)=x2−2x−3f(x) = x^2 - 2x - 3 a=1,  b=−2,  c=−3a = 1,\; b = -2,\; c = -3 (0,−3)(0, -3) W=(1,−4)W = (1, -4)
  1. Wypisz współczynniki a, b i c

    Porównaj wzór z ax2+bx+cax^2 + bx + c. Każdy współczynnik bierzesz razem ze znakiem, który stoi przed nim. Przed x2x^2 nie ma żadnej liczby, więc a=1a = 1.

    Współczynniki funkcji f(x) = x² − 2x − 3
    aa bb cc
    11 −2-2 −3-3
  2. Sprawdź znak a

    Od znaku aa zależy, w którą stronę są skierowane ramiona paraboli. U nas a=1a = 1, więc ramiona idą w górę. Przypadek a<0a < 0 pokazuje przykład 2 niżej na stronie.

    a>0a > 0 Ramiona w górę

    Nasza funkcja: a=1a = 1

    f(x)=x2−2x−3f(x) = x^2 - 2x - 3

    Funkcja ma najmniejszą wartość w wierzchołku i nie ma największej. Im większe ∣a∣|a|, tym węższa parabola.

    Rozwiązanie krok po kroku: krok 5

    a<0a < 0 Ramiona w dół

    f(x)=−x2+2x+3f(x) = -x^2 + 2x + 3

    Funkcja ma największą wartość w wierzchołku i nie ma najmniejszej. To nasza parabola odbita względem osi OX.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 2

    a=0a = 0 To nie parabola

    f(x)=−2x−3f(x) = -2x - 3

    Wyraz z x2x^2 znika i zostaje f(x)=bx+cf(x) = bx + c. To funkcja liniowa, a jej wykres jest prostą.

    Dalej: postać kierunkowa prostej

  3. Znajdź punkt przecięcia z osią OY

    Na osi OY jest x=0x = 0. Po podstawieniu zera wyrazy z x2x^2 i z xx znikają, więc zostaje sam wyraz wolny.

    1. f(0)=02−2⋅0−3=−3f(0) = 0^2 - 2 \cdot 0 - 3 = -3
    2. (0,−3)(0, -3)

    Tak jest dla każdej funkcji w postaci ogólnej: wykres przecina oś OY w punkcie (0,c)(0, c). Nie trzeba niczego liczyć, wystarczy spojrzeć na wyraz wolny.

  4. Oblicz wierzchołek paraboli

    Pierwszą współrzędną wierzchołka daje wzór p=−b2ap = \frac{-b}{2a}. Drugą najprościej policzyć, podstawiając pp do funkcji. Skoro b=−2b = -2, to −b=2-b = 2.

    1. p=−b2a=22⋅1=1\displaystyle p = \frac{-b}{2a} = \frac{2}{2 \cdot 1} = 1
    2. q=f(1)=12−2⋅1−3=−4q = f(1) = 1^2 - 2 \cdot 1 - 3 = -4
    3. W=(1,−4)W = (1, -4)

    Ten sam wynik da wzór q=−Δ4aq = -\frac{\Delta}{4a}, jeśli masz już policzoną deltę. Więcej o obu sposobach przeczytasz na stronie o współrzędnych wierzchołka.

    1. Δ=(−2)2−4⋅1⋅(−3)\Delta = (-2)^2 - 4 \cdot 1 \cdot (-3)
    2. Δ=4+12=16\Delta = 4 + 12 = 16
    3. q=−Δ4a=−164=−4\displaystyle q = -\frac{\Delta}{4a} = -\frac{16}{4} = -4
  5. Naszkicuj parabolę i sprawdź wynik

    Zaznacz wierzchołek W=(1,−4)W = (1, -4) i punkt (0,−3)(0, -3). Parabola jest symetryczna względem prostej x=1x = 1, więc po drugiej stronie osi symetrii leży punkt (2,−3)(2, -3). Przez te trzy punkty przeprowadź parabolę z ramionami w górę.

    Miejsca zerowe z rysunku policzysz ze wzoru na deltę. Delta wyszła w kroku 4, a 16=4\sqrt{16} = 4.

    1. x1=−b−Δ2a=2−42=−1\displaystyle x_1 = \frac{-b - \sqrt{\Delta}}{2a} = \frac{2 - 4}{2} = -1
    2. x2=−b+Δ2a=2+42=3\displaystyle x_2 = \frac{-b + \sqrt{\Delta}}{2a} = \frac{2 + 4}{2} = 3

    Odpowiedź: funkcja f(x)=x2−2x−3f(x) = x^2 - 2x - 3 ma współczynniki a=1, b=−2, c=−3a = 1,\ b = -2,\ c = -3, jej wykres to parabola z ramionami w górę, która przecina oś OY w punkcie (0,−3)(0, -3) i ma wierzchołek W=(1,−4)W = (1, -4).

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Z postaci iloczynowej do ogólnej

Zapisz funkcję f(x)=2(x−1)(x+3)f(x) = 2(x - 1)(x + 3) w postaci ogólnej i podaj jej współczynniki.

Przykład 2. Z postaci kanonicznej do ogólnej

Zapisz funkcję f(x)=−(x−2)2+5f(x) = -(x - 2)^2 + 5 w postaci ogólnej. W którą stronę są skierowane ramiona paraboli?

Przykład 3. Wzór w innej kolejności

Podaj współczynniki aa, bb i cc funkcji f(x)=3−2x2f(x) = 3 - 2x^2.

Przykład 4. Współczynniki z punktów wykresu

Wykres funkcji f(x)=x2+bx+cf(x) = x^2 + bx + c przechodzi przez punkty (0,4)(0, 4) i (1,2)(1, 2). Wyznacz bb i cc.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z postacią ogólną.

Przypadki szczególne

Gdy brakuje któregoś wyrazu, część wyników widać bez liczenia.

Brak wyrazu z x b=0  ⇒  f(x)=ax2+c\displaystyle b = 0 \;\Rightarrow\; f(x) = ax^2 + c
Wierzchołek leży na osi OY i jest nim punkt (0,c)(0, c), a osią symetrii jest sama oś OY. Na przykład f(x)=x2−4f(x) = x^2 - 4 ma wierzchołek (0,−4)(0, -4).
Brak wyrazu wolnego c=0  ⇒  f(x)=x(ax+b)\displaystyle c = 0 \;\Rightarrow\; f(x) = x(ax + b)
Wykres przechodzi przez początek układu współrzędnych. Po wyłączeniu xx przed nawias widać oba miejsca zerowe: x=0x = 0 i x=−bax = -\frac{b}{a}.
Tylko wyraz z x² b=c=0  ⇒  f(x)=ax2\displaystyle b = c = 0 \;\Rightarrow\; f(x) = ax^2
Wierzchołkiem jest punkt (0,0)(0, 0). Od takiej paraboli zaczyna się przesuwanie wykresu, które opisuje postać kanoniczna.
a i c o różnych znakach a⋅c<0  ⇒  Δ>0\displaystyle a \cdot c < 0 \;\Rightarrow\; \Delta > 0
Wtedy −4ac-4ac jest dodatnie, więc delta też. Funkcja ma dwa miejsca zerowe, co widać już po znakach. Tak jest w naszej funkcji, bo a=1a = 1 i c=−3c = -3.

Gdzie jeszcze przydaje się postać ogólna

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.