Parabola jest symetryczna względem prostej pionowej x=p przechodzącej przez wierzchołek. Wystarczy znać dwa współczynniki, a i b, żeby jej równanie zapisać, a potem odbić dowolny punkt wykresu i oszczędzić sobie liczenia.
x=−2ab
średnia miejsc zerowych
x=2x1+x2
punkt symetryczny
x′=2p−x
równe wartości
f(p−d)=f(p+d)
a i b to współczynniki funkcji f(x)=ax2+bx+c, gdzie a=0. Liczba p to pierwsza współrzędna wierzchołka. Wzór jest też w tablicach maturalnych CKE.
Czym jest oś symetrii paraboli?
To prosta pionowa, która dzieli parabolę na dwie identyczne połowy. Każdy punkt wykresu ma po drugiej stronie tej prostej partnera na tej samej wysokości. Oś zawsze przechodzi przez wierzchołek, więc jej równanie to x=p, gdzie p=−2ab.
Oś symetrii nie zależy od wyrazu wolnego c ani od tego, czy ramiona idą w górę, czy w dół. Zmiana c przesuwa wykres tylko w pionie. Liczą się dwa współczynniki: a i b.
Skąd się bierze ten wzór?
Weź dwa różne punkty paraboli o tej samej wartości funkcji, czyli f(x1)=f(x2). Oś symetrii leży dokładnie w połowie między nimi. Przenieś wszystko na jedną stronę i wyłącz wspólny czynnik.
a(x12−x22)+b(x1−x2)=0
(x1−x2)(a(x1+x2)+b)=0
Punkty są różne, więc x1−x2=0 i drugi czynnik musi być zerem. Stąd x1+x2=−ab, a połowa tej sumy to środek między punktami.
2x1+x2=−2ab
Jak wyznaczyć oś symetrii krok po kroku
Wyznaczymy oś symetrii paraboli f(x)=−2x2−4x+6 i użyjemy jej do znalezienia punktów symetrycznych. Współczynniki a i b są tu ujemne, więc łatwo o pomyłkę znaku. Tych samych pięciu kroków użyjesz dla każdej funkcji kwadratowej.
Funkcjaf(x)=−2x2−4x+6x=−1(−2,6)
Wypisz współczynniki a, b, c
Porównaj wzór z ax2+bx+c. Każdy współczynnik bierzesz razem ze znakiem. Do osi symetrii potrzebujesz tylko a i b, ale c przyda się w kroku 4.
Współczynniki funkcji f(x) = −2x² − 4x + 6
a
b
c
−2
−4
6
Oblicz oś symetrii
Skoro b=−4, to −b=4, a mianownik 2a=2⋅(−2)=−4. Dzielisz dodatnią liczbę przez ujemną.
x=2a−b=2⋅(−2)4
x=−44=−1
Sprawdź, po której stronie osi OY leży oś symetrii
Położenie osi widać już po znakach współczynników, bo p=−2ab. Gdy a i b mają ten sam znak, p jest ujemne. U nas oba są ujemne, więc idziemy pierwszą ścieżką. Pozostałe dwie pokazują przykłady 1 i 4 niżej na stronie.
ab>0Na lewo od osi OY
Nasza funkcja: p=−1
f(x)=−2x2−4x+6
Współczynniki mają ten sam znak, więc p<0 i oś symetrii leży na lewo od osi OY.
Punkt (x,y) paraboli ma po drugiej stronie osi punkt (2p−x,y), bo oba leżą w tej samej odległości od prostej x=p. Wykres przecina oś OY w punkcie (0,c)=(0,6), więc odbijmy właśnie ten punkt.
x′=2p−x=2⋅(−1)−0
x′=−2,(−2,6)
Sprawdź to, podstawiając x=−2 do funkcji. Wartość powinna być taka sama jak w punkcie (0,6).
f(−2)=−2⋅(−2)2−4⋅(−2)+6
f(−2)=−8+8+6=6
Narysuj parabolę i sprawdź wynik
Zaznacz oś x=−1, punkt (0,6) i jego odbicie (−2,6). Wierzchołek leży na osi, a ramiona idą w dół, bo a<0. Jego wysokość to f(−1)=8.
x1x2Wc
Przerywana oś symetrii x=−1 leży w połowie między zielonymi miejscami zerowymi. Punkt (0,c) i jego odbicie mają tę samą wysokość. Jedna kratka to pół jednostki.
Odpowiedź: oś symetrii paraboli to prosta x=−1, a punktem symetrycznym do (0,6) jest (−2,6).