Oś symetrii paraboli

Parabola jest symetryczna względem prostej pionowej x=px = p przechodzącej przez wierzchołek. Wystarczy znać dwa współczynniki, aa i bb, żeby jej równanie zapisać, a potem odbić dowolny punkt wykresu i oszczędzić sobie liczenia.

x=−b2a\displaystyle x = -\frac{b}{2a}

średnia miejsc zerowych

x=x1+x22\displaystyle x = \frac{x_1 + x_2}{2}

punkt symetryczny

x′=2p−xx' = 2p - x

równe wartości

f(p−d)=f(p+d)f(p - d) = f(p + d)
aa i bb to współczynniki funkcji f(x)=ax2+bx+cf(x) = ax^2 + bx + c, gdzie a≠0a \neq 0. Liczba pp to pierwsza współrzędna wierzchołka. Wzór jest też w tablicach maturalnych CKE.

Czym jest oś symetrii paraboli?

To prosta pionowa, która dzieli parabolę na dwie identyczne połowy. Każdy punkt wykresu ma po drugiej stronie tej prostej partnera na tej samej wysokości. Oś zawsze przechodzi przez wierzchołek, więc jej równanie to x=px = p, gdzie p=−b2ap = -\frac{b}{2a}.

Oś symetrii nie zależy od wyrazu wolnego cc ani od tego, czy ramiona idą w górę, czy w dół. Zmiana cc przesuwa wykres tylko w pionie. Liczą się dwa współczynniki: aa i bb.

Skąd się bierze ten wzór?

Weź dwa różne punkty paraboli o tej samej wartości funkcji, czyli f(x1)=f(x2)f(x_1) = f(x_2). Oś symetrii leży dokładnie w połowie między nimi. Przenieś wszystko na jedną stronę i wyłącz wspólny czynnik.

  1. a(x12−x22)+b(x1−x2)=0a(x_1^2 - x_2^2) + b(x_1 - x_2) = 0
  2. (x1−x2)(a(x1+x2)+b)=0(x_1 - x_2)\bigl(a(x_1 + x_2) + b\bigr) = 0

Punkty są różne, więc x1−x2≠0x_1 - x_2 \neq 0 i drugi czynnik musi być zerem. Stąd x1+x2=−bax_1 + x_2 = -\frac{b}{a}, a połowa tej sumy to środek między punktami.

  1. x1+x22=−b2a\displaystyle \frac{x_1 + x_2}{2} = -\frac{b}{2a}

Jak wyznaczyć oś symetrii krok po kroku

Wyznaczymy oś symetrii paraboli f(x)=−2x2−4x+6f(x) = -2x^2 - 4x + 6 i użyjemy jej do znalezienia punktów symetrycznych. Współczynniki aa i bb są tu ujemne, więc łatwo o pomyłkę znaku. Tych samych pięciu kroków użyjesz dla każdej funkcji kwadratowej.

Funkcja f(x)=−2x2−4x+6f(x) = -2x^2 - 4x + 6 x=−1x = -1 (−2,  6)(-2,\; 6)
  1. Wypisz współczynniki a, b, c

    Porównaj wzór z ax2+bx+cax^2 + bx + c. Każdy współczynnik bierzesz razem ze znakiem. Do osi symetrii potrzebujesz tylko aa i bb, ale cc przyda się w kroku 4.

    Współczynniki funkcji f(x) = −2x² − 4x + 6
    aa bb cc
    −2-2 −4-4 66
  2. Oblicz oś symetrii

    Skoro b=−4b = -4, to −b=4-b = 4, a mianownik 2a=2⋅(−2)=−42a = 2 \cdot (-2) = -4. Dzielisz dodatnią liczbę przez ujemną.

    1. x=−b2a=42⋅(−2)\displaystyle x = \frac{-b}{2a} = \frac{4}{2 \cdot (-2)}
    2. x=4−4=−1\displaystyle x = \frac{4}{-4} = -1
  3. Sprawdź, po której stronie osi OY leży oś symetrii

    Położenie osi widać już po znakach współczynników, bo p=−b2ap = -\frac{b}{2a}. Gdy aa i bb mają ten sam znak, pp jest ujemne. U nas oba są ujemne, więc idziemy pierwszą ścieżką. Pozostałe dwie pokazują przykłady 1 i 4 niżej na stronie.

    ab>0ab > 0 Na lewo od osi OY

    Nasza funkcja: p=−1p = -1

    f(x)=−2x2−4x+6f(x) = -2x^2 - 4x + 6

    Współczynniki mają ten sam znak, więc p<0p < 0 i oś symetrii leży na lewo od osi OY.

    Rozwiązanie krok po kroku: krok 4

    b=0b = 0 Oś pokrywa się z osią OY

    f(x)=x2−3f(x) = x^2 - 3

    Wtedy p=0p = 0, a oś symetrii to sama oś OY: x=0x = 0.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 4

    ab<0ab < 0 Na prawo od osi OY

    f(x)=x2−4x+3f(x) = x^2 - 4x + 3

    Współczynniki mają różne znaki, więc p>0p > 0 i oś symetrii leży na prawo od osi OY.

    Rozwiązanie krok po kroku: przykład 1

  4. Znajdź punkt symetryczny

    Punkt (x,y)(x, y) paraboli ma po drugiej stronie osi punkt (2p−x, y)(2p - x,\ y), bo oba leżą w tej samej odległości od prostej x=px = p. Wykres przecina oś OY w punkcie (0,c)=(0,6)(0, c) = (0, 6), więc odbijmy właśnie ten punkt.

    1. x′=2p−x=2⋅(−1)−0x' = 2p - x = 2 \cdot (-1) - 0
    2. x′=−2,(−2, 6)x' = -2,\quad (-2,\ 6)

    Sprawdź to, podstawiając x=−2x = -2 do funkcji. Wartość powinna być taka sama jak w punkcie (0,6)(0, 6).

    1. f(−2)=−2⋅(−2)2−4⋅(−2)+6f(-2) = -2 \cdot (-2)^2 - 4 \cdot (-2) + 6
    2. f(−2)=−8+8+6=6f(-2) = -8 + 8 + 6 = 6
  5. Narysuj parabolę i sprawdź wynik

    Zaznacz oś x=−1x = -1, punkt (0,6)(0, 6) i jego odbicie (−2,6)(-2, 6). Wierzchołek leży na osi, a ramiona idą w dół, bo a<0a < 0. Jego wysokość to f(−1)=8f(-1) = 8.

    Odpowiedź: oś symetrii paraboli to prosta x=−1x = -1, a punktem symetrycznym do (0,6)(0, 6) jest (−2,6)(-2, 6).

Więcej przykładów

Najpierw rozwiąż każde zadanie sam, a dopiero potem porównaj wynik z rozwiązaniem.

Przykład 1. Oś na prawo od osi OY

Wyznacz oś symetrii paraboli będącej wykresem funkcji f(x)=2x2−8x+5f(x) = 2x^2 - 8x + 5.

Przykład 2. Ujemny współczynnik a i ekstremum

Dana jest funkcja f(x)=−3x2+12x−5f(x) = -3x^2 + 12x - 5. Wyznacz oś symetrii i wskaż, dla jakiego xx funkcja ma wartość największą.

Przykład 3. Wartość funkcji z symetrii

Dla funkcji f(x)=x2−6x+8f(x) = x^2 - 6x + 8 wiadomo, że f(1)=3f(1) = 3. Oblicz f(5)f(5) bez podstawiania do wzoru.

Przykład 4. Brak wyrazu z x

Wyznacz oś symetrii funkcji f(x)=4x2−7f(x) = 4x^2 - 7.

Przykład 5. Współczynniki z osi i punktu

Wykres funkcji f(x)=x2+bx+cf(x) = x^2 + bx + c ma oś symetrii x=3x = 3 i przechodzi przez punkt (0,5)(0, 5). Wyznacz bb i cc.

Najczęstsze błędy

Unikaj ich w każdym zadaniu z osią symetrii.

Przypadki szczególne

Przy niektórych funkcjach oś symetrii widać bez liczenia.

Brak wyrazu z x (b = 0) x=0\displaystyle x = 0
Oś symetrii to oś OY, a parabola jest parzysta, czyli f(−x)=f(x)f(-x) = f(x). Na przykład f(x)=3x2−5f(x) = 3x^2 - 5 ma oś x=0x = 0.
Współczynnik a = 1 x=−b2\displaystyle x = -\frac{b}{2}
Mianownik się upraszcza, więc wystarczy połowa współczynnika bb z przeciwnym znakiem. Dla x2−6x+8x^2 - 6x + 8 wychodzi x=3x = 3.
Delta równa zero (Δ = 0) x=x0\displaystyle x = x_0
Wierzchołek leży na osi OX, a oś symetrii przechodzi przez jedyne miejsce zerowe. Dla x2−6x+9x^2 - 6x + 9 jest to x=3x = 3.
Wyraz wolny nie ma wpływu f(x)+k  ⇒  x=p\displaystyle f(x) + k \;\Rightarrow\; x = p
Dodanie liczby kk do funkcji przesuwa wykres w pionie, więc oś symetrii zostaje na miejscu. Funkcje x2−4xx^2 - 4x i x2−4x+7x^2 - 4x + 7 mają tę samą oś x=2x = 2.

Gdzie jeszcze przydaje się oś symetrii

Pytania i odpowiedzi

Masz pytanie do tego wzoru albo przykładu? Zadaj je tutaj. Odpowiadają inni użytkownicy i redakcja.

Twoje pytanie

Szukaj wzoru

Wpisz nazwę wzoru. Polskie znaki są opcjonalne. Strzałkami wybierzesz wynik, Enter go otworzy.